Een Automatische Externe Defibrillator, kortweg AED, is een apparaat dat is ontwikkeld om bij een hartstilstand het hartritme te herstellen. Het is een draagbaar toestel dat mensen zonder medische achtergrond kunnen bedienen omdat het gesproken instructies geeft zodra je het inschakelt. In Nederland mag iedereen een AED gebruiken bij een noodgeval; je hoeft dus geen diploma of medische opleiding te hebben om te helpen.
Wat is een hartstilstand en hoe herken je het?
Een hartstilstand ontstaat wanneer het hart plots stopt met effectief bloed rondpompen, vaak doordat de elektrische activiteit in de hartkamers chaotisch wordt. Dit betekent dat zuurstofrijk bloed niet meer naar de hersenen en andere organen stroomt, wat binnen enkele minuten ernstige schade kan veroorzaken. Je herkent een hartstilstand aan iemand die ineens neervalt, niet reageert als je hem aanspreekt en niet normaal ademt.
Het is belangrijk om het verschil te begrijpen tussen een hartaanval en een hartinfarct enerzijds en een hartstilstand anderzijds. Bij een hartaanval of hartinfarct wordt een deel van het hart beschadigd doordat een bloedvat blokkeert, waardoor het bloed niet goed kan stromen. Iemand kan bij een 1hartaanval nog bij bewustzijn zijn en ademen, en dan is een AED meestal niet nodig. Bij een hartstilstand stopt het hart echter abrupt met pompen en werkt de normale elektrische ritmiek niet meer, waardoor de AED juist wél gebruikt moet worden.
Wanneer zet je een AED in?
Een AED gebruik je alleen in situaties waarin een hartstilstand wordt vermoed. Dat is het geval als iemand onbewust is, niet normaal ademt en geen reactie geeft als je hem aanspreekt. Bel eerst meteen het alarmnummer om professionele hulp in te schakelen en begin met reanimeren zodra je kunt. Reanimatie betekent dat je borstcompressies geeft om de bloedsomloop op gang te houden totdat hulp arriveert. Hierbij kunnen reanimatiepoppen worden gebruikt om te oefenen; die helpen je om het gevoel en ritme van hartmassage onder de knie te krijgen voordat je in een echte situatie komt.
Zodra er een AED beschikbaar is, haal je die erbij. Zet het apparaat aan en volg de gesproken instructies. De AED analyseert zelf het hartritme en beslist of een schok nodig is. Het voordeel is dat de AED dit automatisch doet; zelfs als je onzeker bent, kun je het apparaat inschakelen omdat het je stap voor stap begeleidt.
Wat gebeurt er tijdens gebruik?
Wanneer de AED aan staat, ga je verder met de reanimatie totdat het apparaat aangeeft dat het ritme geanalyseerd wordt. Je plakt de elektroden, die bij de AED zitten, op de ontblote borstkas volgens de illustraties op de pads of de instructies van het apparaat. De AED bekijkt dan het hartritme en bepaalt of een elektrische schok het ritme kan herstellen. Is dat het geval, dan vertelt het apparaat wanneer je moet loslaten en wordt de schok toegediend. Als de AED geen schok aanbeveelt, gaat het apparaat verder met het begeleiden van reanimatie.
Het is goed om te weten dat een AED alleen wordt gebruikt bij onregelmatige ritmes die gereageerd kunnen worden op defibrillatie, zoals ventrikelfibrillatie. Dit is een toestand waarin de hartkamers snel en ongecoördineerd samentrekken en geen effectieve pompwerking hebben.
Dit moet je juist niet doen
Als iemand bij bewustzijn is en normaal ademt, is een AED niet nodig en moet je dit niet inzetten. Het apparaat zal in zulke gevallen ook geen schok geven, omdat het alleen bij levensbedreigende ritmes wordt gebruikt. Daarnaast moet je een AED niet gebruiken als iemand duidelijk een ‘niet reanimeren’-verklaring heeft opgesteld of aangeeft dat hij geen hulp wil.
Oefenen met reanimatie en AED
Veel mensen durven niet meteen een AED te gebruiken, uit onzekerheid of spanning. Daarom worden cursussen gegeven waarin je oefent met reanimatiepoppen en AED-apparaten. Deze poppen bootsen realistische situaties na zodat je leert hoe je borstcompressies goed uitvoert en hoe je de AED toepast. Zo’n oefening helpt je om sneller en zelfverzekerder te handelen in een echte noodsituatie.
Laat de hulp niet wachten
Het gebruik van een AED kan de overlevingskans van iemand met een hartstilstand verhogen, juist omdat elke minuut telt. Hoe sneller je handelt en de AED inzet, hoe groter de kans dat het hart weer een normaal ritme krijgt. Daarom is het belangrijk dat je weet waar in jouw omgeving AED’s hangen en dat je bereid bent om in een noodsituatie het apparaat te pakken en in te zetten.
Handelen maakt verschil
Een AED is een hulpmiddel dat je in staat stelt een levensbedreigende situatie aan te pakken, ook zonder medische achtergrond. Door te leren reanimeren, te oefenen met reanimatiepoppen en te weten wanneer je een AED inzet, kun je een belangrijke rol spelen bij een hartstilstand. Ga niet twijfelen als het moment daar is; bel hulpdiensten, start de reanimatie en gebruik de AED zodra deze beschikbaar is.
